Debati për përdorimin e vajit të palmës dhe qumështit pluhur në industrinë e qumështit është rikthyer në Kosovë pas një inspektimi të jashtëzakonshëm në qumështoren VITA në Istog.
Më 2 korrik 2026, inspektorët e Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë së Kosovës, AUV, kontrolluan dokumentacionin, objektin dhe linjat e prodhimit të kompanisë. Gjatë inspektimit u morën mostra të qumështit UHT me afat të gjatë përdorimi, qumështit pluhur dhe vajit të palmës, të cilat u dërguan për analiza laboratorike.
Megjithatë, deri më 3 korrik 2026, rezultatet e analizave nuk ishin publikuar. Prandaj, ende nuk mund të thuhet se vaji i palmës ose qumështi pluhur janë përdorur në mënyrë të parregullt në produktet që shiten nën markën VITA.
Çfarë konstatoi AUV-ja gjatë inspektimit?
Sipas komunikatës së AUV-së, gjatë kontrollit janë konstatuar mospërputhje me legjislacionin në fuqi.
Autoriteti njoftoi se në objekt ndodheshin linja për prodhimin e produkteve me origjinë shtazore dhe produkteve me bazë qumështi, ku mund të përdoreshin qumësht pluhur, vaj palme dhe lëndë të tjera ndihmëse.
Në fabrikë u evidentuan gjithashtu sasi të konsiderueshme të qumështit UHT, qumështit pluhur, proteinave të qumështit, hirrës së qumështit dhe vajit të palmës.
AUV-ja deklaroi se subjekti nuk posedonte autorizim të veçantë për prodhimin dhe përpunimin e produkteve me bazë yndyrash bimore dhe proteinash qumështi për qëllimet e deklaruara në etiketim. Autoriteti theksoi se disa elemente të procesit kërkojnë vlerësim të mëtejshëm.
Këto konstatime lidhen me autorizimet, procesin e prodhimit dhe etiketimin. Ato nuk përbëjnë ende një rezultat përfundimtar që dëshmon se qumështi VITA ka përmbajtur vaj palme.
A e mbylli AUV-ja qumështoren VITA?
AUV-ja sqaroi se nuk kishte marrë vendim për mbylljen e fabrikës. Sipas agjencisë, inspektimi kishte përfshirë verifikimin e aktivitetit dhe marrjen e mostrave, ndërsa konstatimet përfundimtare do të bëhen pas rezultateve laboratorike.
Qumështorja e ndërpreu përkohësisht vetë aktivitetin. Kompania deklaroi se planifikonte ta rifillonte punën pasi autoritetet të publikonin rezultatet e mostrave të marra.
Kjo dallon nga disa raportime fillestare, në të cilat krijohej përshtypja se fabrika ishte mbyllur me vendim të autoriteteve.
Si u përgjigj kompania?
Në një konferencë për media më 3 korrik, përfaqësuesit e kompanisë deklaruan se vaji i palmës përdorej për produktet e markës Holla dhe jo për produktet VITA.
Sipas tyre, bëhet fjalë për procese të ndara të prodhimit. Përfaqësuesi ligjor i kompanisë tha se produktet janë të sigurta për konsum, ndërsa drejtori i fabrikës kërkoi publikimin edhe të rezultateve të mostrave që, sipas tij, ishin marrë gjatë kontrolleve të mëparshme në muajin prill.
Këto janë pretendimet e kompanisë dhe duhet të vlerësohen krahas rezultateve zyrtare laboratorike dhe dokumentacionit të AUV-së.
A lejohet përdorimi i qumështit pluhur?
Qumështi pluhur është një produkt i zakonshëm në industrinë ushqimore. Ai mund të përdoret në akullore, çokollata, produkte furre, pije me bazë qumështi dhe produkte të tjera të përpunuara.
Prania e tij nuk do të thotë automatikisht se produkti është i rrezikshëm. Çështja kryesore është nëse përdorimi është i lejuar për kategorinë përkatëse, nëse respektohen standardet e prodhimit dhe nëse përbërja deklarohet qartë në etiketë.
Problem do të ishte paraqitja e një produkti të rindërtuar nga qumështi pluhur dhe uji si qumësht i freskët, pa informim të saktë të konsumatorit.
Po vaji i palmës?
Vaji i palmës është yndyrë bimore dhe mund të përdoret në produkte të caktuara ushqimore. Megjithatë, një produkt ku yndyra natyrale e qumështit zëvendësohet me vaj palme nuk duhet të paraqitet në mënyrë mashtruese si djathë, gjalpë, krem apo produkt tradicional qumështor.
Ministri në detyrë i Bujqësisë, Armend Muja, kishte njoftuar më 10 maj 2026 për pezullimin e përdorimit të vajit të palmës dhe qumështit pluhur në përpunimin e produkteve qumështore, deri në krijimin e një kuadri të ri rregullativ dhe sistemi të ri autorizimi nga AUV-ja.
Debati në Kosovë lidhet jo vetëm me sigurinë ushqimore, por edhe me ndikimin ekonomik mbi fermerët. Zëvendësimi i qumështit të freskët dhe yndyrës së qumështit me lëndë më të lira mund ta ulë kërkesën për qumështin e prodhuar nga fermerët vendorë.
Çfarë duhet të kontrollojnë konsumatorët?
Konsumatorët duhet të lexojnë emërtimin dhe listën e përbërësve në paketim. Vëmendje duhet t’u kushtohet shprehjeve:
- vaj palme ose yndyrë bimore;
- qumësht pluhur ose qumësht i skremuar pluhur;
- proteina qumështi;
- hirrë qumështi;
- produkt me bazë qumështi;
- produkt me yndyrë bimore.
Një çmim shumë më i ulët nuk dëshmon domosdoshmërisht cilësi të dobët, por mund të tregojë se produkti ka përbërje të ndryshme nga një produkt tradicional i prodhuar vetëm nga qumështi.
Çfarë dihet përfundimisht për rastin VITA?
Deri tani dihet se AUV-ja ka konstatuar mospërputhje ligjore dhe ka marrë mostra për analiza. Dihet gjithashtu se në objekt ndodheshin qumësht pluhur, vaj palme, proteina dhe lëndë të tjera që përdoren në prodhimin ushqimor.
Por ende nuk është vërtetuar publikisht se këto lëndë janë përdorur në qumështin ose produktet e markës VITA në kundërshtim me etiketën.
Përfundimi duhet të bazohet në analizat laboratorike, gjurmueshmërinë e lëndëve të para, dokumentacionin e prodhimit dhe kontrollin e etiketave. Deri në publikimin e këtyre rezultateve, rasti duhet të raportohet pa paragjykim, duke paraqitur si konstatimet e autoriteteve, ashtu edhe përgjigjen e kompanisë.
