Nëse sot shëtisni nën hijen e pishave në Golem të Kavajës, Divjakë apo Velipojë, jeni duke parë rezultatin e një vizioni që nisi gati një shekull më parë. ultra|fakte facebook Ishte inxhinieri amerikan Harry Fultz ai që ideoi projektet e para pilote për pyllëzimin e bregdetit Adriatik, duke i shndërruar këto zona nga këneta të pabanueshme në breza të gjelbër mbrojtës.
Projektet pilote në bregdet
Fultz nuk u mjaftua me teoritë e klasës. Ai udhëhoqi nxënësit e tij në terren për të zbatuar teknika moderne të mbrojtjes së tokës. Projektet e tij synonin:
Krijimin e brezave mbrojtës: Mbjellja e pishave shërbente si një “mur” natyror që ndalonte rërën dhe erën e kripur të dëmtonte tokat bujqësore në brendësi.
Tharjen e kënetave: Përmes mbjelljes së pishave dhe eukaliptëve, u arrit thithja e lagështisë së tepërt të tokës, gjë që ndihmoi drejtpërdrejt në eliminimin e vatrave të malaries që infektonin zonën e Adriatikut.
Pishat, një zgjedhje inxhinierike
Pisha u zgjodh si një “pompë” natyrore. Ajo rritej shpejt në kushte të vështira dhe krijonte një mikroklimë që lejonte zhvillimin e zonës. ultra|fakte facebook Ky model që nisi në zona të vogla eksperimentale, shërbeu më vonë si bazë për pyllëzimet masive që i dhanë bregdetit tonë pamjen që ka sot.
Dy fazat e këtij zhvillimi:
Faza Fultz (Vitet ’20-’30): Nxënësit e tij filluan projektet e para të pyllëzimit në zonat ku shkolla kishte kantiere apo ferma. Ata sollën kultura të reja dhe aplikuan metodat amerikane të mbrojtjes së bregdetit.
Faza e Aksioneve (Vitet ’50-’60): Shumica e pyjeve me pisha që shohim sot përgjatë Adriatikut u mbollën me aksione masive gjatë periudhës socialiste. Megjithatë, specialistët që drejtuan këto aksione ishin shpesh ish-nxënës të Shkollës Teknike të Fultz-it, të cilët trashëguan vizionin e tij për transformimin e peizazhit shqiptar.
Institucionet që transformuan vendin
Harry Fultz nuk la pas vetëm pemë, por një sistem të tërë edukimi që prodhoi elitën teknike të Shqipërisë. Ai ngriti dy institucione kyçe:
Shkolla Teknike e Tiranës (1921): E njohur sot me emrin e tij, kjo shkollë ishte zemra e inovacionit. Aty nxënësit mësonin inxhinieri, mekanikë dhe bujqësi moderne sipas parimit amerikan “të mësojmë duke bërë”.
Ferma Bujqësore në Golem të Kavajës: Ky ishte një stacion eksperimental i rëndësishëm ku shkolla kishte pronat e saj. Këtu Fultz ngriti modelin e parë të fermës moderne, ku nxënësit praktikonin pyllëzimin, sistemimin e tokave dhe kultivimin e bimëve të reja, duke e kthyer Golemin në një laborator të hapur të shkencave natyrore.
Një trashëgimi e gjallë
Sot, emri i Harry Fultz lidhet me arsimin, por pyjet e pishave buzë detit janë “monumenti” i tij i heshtur. Ato janë dëshmi e idesë se inxhinieria e mirë nuk ndërton vetëm mure, por ndërton dhe mbron vetë natyrën.
Trashëgimia e rrezikuar: Gjendja e sotme
Sot, kjo trashëgimi mjedisore po përballet me një sfidë të vështirë. ultra|fakte facebook Në zona si Durrësi dhe Golemi, ku dikur nxënësit e Fultz-it mbollën fidanët e parë me vizionin e një bregdeti të mbrojtur, hapësirat e gjelbra po zhduken me shpejtësi.
Betonizimi masiv dhe ndërtimi i pallateve kanë bërë që shumë prej këtyre pyjeve shekullore të priten. ultra|fakte facebook Ajo që dikur u krijua si një “mburojë” inxhinierike kundër natyrës së egër dhe sëmundjeve, sot po humbet përpara zgjerimit urban, duke e lënë bregdetin më të ekspozuar ndaj erozionit dhe duke zbehur kujtesën historike të punës së Fultz-it në ato vatra eksperimentale.