Përdorimi i inteligjencës artificiale (IA) është bërë çdo ditë më i zakonshëm, por disa ekspertë paralajmërojnë se kjo mund të ketë një ndikim negativ mbi aftësitë tona kognitive. Sipas studimeve të fundit, varësia e tepruar nga IA-ja mund të dobësojë mënyrën se si truri ynë përpunon informacionin dhe zgjidh problemet.

Një studim i Institutit të Teknologjisë në Masaçusets (MIT) zbuloi se njerëzit që përdorën ChatGPT për të shkruar ese kishin më pak aktivitet në rrjetet e trurit të lidhura me përpunimin kognitiv. Pjesëmarrësit, të cilët kërkuan nga IA të përmbledhë pyetjet e eseve, të gjejë burime, ose të përmirësojë gramatikën, kishin vështirësi për të përshkruar vetë punën e tyre, krahasuar me ata që nuk përdorën IA.

Studiuesit arritën në përfundimin se përdorimi i IA-së mund të ulë aftësitë për të mësuar dhe për të zhvilluar mendimin kritik.

Studime të tjera, përfshirë kërkime të Universitetit “Carnegie Mellon” dhe Microsoft, treguan se besimi i tepruar në aftësinë e IA-së për të kryer detyra mund të çojë në përpjekje më të pakta për të menduar në mënyrë të pavarur. Në studim u përfshinë 319 punonjës të mjekësisë që përdornin mjete IA të paktën një herë në javë. Rezultatet treguan se sa më shumë që punonjësit mbështeteshin tek IA, aq më pak aktivizohej mendimi i tyre kritik gjatë analizimit të të dhënave ose kontrollit të cilësisë së punës.

Ndërkohë, studimet mbi nxënësit britanikë treguan se 6 nga 10 studentë mendonin se IA kishte ndikim negativ në aftësitë e tyre për punë në shkollë, megjithëse shumica pranuan se ajo i ndihmonte në zhvillimin e disa aftësive, si kreativiteti apo zgjidhja e problemeve.

Dr. Alexandra Tomescu nga Oxford University Press thekson se IA-ja mund të jetë një mjet ndihmës, por përdorimi i saj i tepruar mund të bëjë që nxënësit të kryejnë detyrat pa angazhim të thellë mendor. Ndërkohë, Prof. Wayne Holmes nga University College London thekson nevojën për më shumë studime të pavarura mbi efektet afatgjata të IA-së në të nxënit dhe zhvillimin kognitiv.

“Ne ende nuk kemi prova të mjaftueshme që tregojnë se këto mjete janë të sigurta dhe efektive për arsimin”, tha ai, duke paralajmëruar për rrezikun e atrofisë kognitive – dobësimin gradual të aftësive mendore – në rast të përdorimit të tepruar të inteligjencës artificiale.

Përfundimi? Inteligjenca artificiale është një mjet me potencial të madh për efikasitet dhe kreativitet, por përdorimi i saj duhet të bëhet me kujdes. Mbështetja e tepruar në IA mund të ndikojë negativisht në aftësitë tona për të menduar dhe për të zgjidhur probleme, duke e bërë të rëndësishme përdorimin e balancuar dhe ndërgjegjësimin mbi efektet e mundshme afatgjata.